Kitabda insan probleminin rəngarəng aspektləri və müxtəlif məsələləri elmi tədqiqata cəlb edilmiş, təbii-elmi idrakın və fəlsəfənin ən yeni və zəngin materialları əsasında antropogenez konsepsiyanın müxtəlif variasiyaları, insan fiziologiyası, insan və biosfer, insan və noosfer, bioetika, insan psixikasında şüuri və qeyri-şüuri, insanın mənəvi dünyasında intuisiya və yaradıcılığın rolu və s. məsələlər tədqiq olunmuşdur. Monoqrafiyada insan həyatının mənasına, insanın mənəvi təcrübəsində həyat və ölüm probleminin təhlilinə də ayrıca yer ayrılmışdır.
Məmmədov, Əziz Bəşir oğlu. Təbii-elmi idrak və insan dünyası: monoqrafiya / Ə. B. Məmmədov, A. X. Mustafayev; elmi red. Ə. M. Tağıyev; AMEA Fəlsəfə, Sosiologiya və Hüquq İnstitutu.- Bakı: Təknur, 2011.- 463 s.